Exhibition: Read my Lips!

Read my Lips!

The True Story Behind The Representation of the Death of Osama bin Laden

ronald-ophuis_the-following_cropArtists: Nedko Solakov, Enrique Marty, Harald de Bree, Shepard Fairey, Miguel Aguirre, Marc Bijl, Alejandro Quiroga, Johan Wahlstrom, Kepa Garraza, Mariana Najmanovich, Ronald Ophuis, Eugenio Merino, Antonio Cortés Rolón, Ben Dean, Jorge García, Jeanne Susplugas, Carlos T-Mori, Armando Mariño, Gabriel Escalante, Pedro Barbeito, Nicola Verlato, Prem Sarjo, Pedro Tyler
Curator: Paco Barragán
Vernissage donderdag 28 april, 17 uur
open t/m 9 juni
maandag t/m vrijdag 12-18 uur

The death of Osama bin Laden was announced on television on the night of Sunday, May 1, 2012 at 23:30 (ECT). President Barack Obama addressed the nation from the East Wing of the White House.
To date, we have not seen the “corpus delicti,” just an image of Obama and his team in the White House’s Situation Room staring off camera while the operation unfolds.
Kepa Garraza The Burial 3 (study) 2016 oil on canvas 70x100cm Courtesy the artistIs it important that Obama and the Government of the United States disclose images of bin Laden’s corpse? Is the President’s verbal description of the burial and death of bin Laden enough?
Read my Lips! The True Story Behind the Representation of the Death of Osama bin Laden is an international group show with an interdisciplinary approach that sets out to give answer to these questions by analyzing diverse visual texts, with different levels of iconicity, discursivity and credibility.
The exhibition as such is divided in three sections: 1) The Situation Room—The Reenactment of a Fiction, 2) The Abbottabad Compound—The Reconstruction of the Fiction, 3) Zero Dark Thirty—The Fiction of the Fiction.
How do we discern truth from fiction, reality from representation? Is credibility the sole dogma of faith in the 21st Century?

Read My Lips! in the Press 2016:

May, 6: ‘Daiquir’s met Osama Bin Laden’ by Jeanne Prisser in the Volkskrant

May, 12: ‘Souvenirs voor het hiernamaals’ by Roos van der Lint for De Groene Amsterdammer

July, 3: ‘Osama Bin Laden in de burcht van de pelgrim’ by Dan Dickhoff for Jegens & Tevens

e-flux about Read My Lips!


European Academy of Participation

European Academy of Participation

Creative producers and the communities of tomorrow
A Strategic Partnership supported by the ERASMUS+ programme of the European Commission. September 2015 – August 2018

EAP_Logoformats_4cThe European Academy of Participation (EAP) brings together 10 partners from all over Europe, including higher education institutions and arts and culture organisations. The project aims to make a contribution to a more inclusive Europe, in which people live together in mutual respect of their differences. The EAP partners consider participatory practice in art and culture as a central tool to involve communities in a positive process of constructing a shared cultural space.

Participation is hot!
A key priority for funders, fostering social cohesion and exposing ethical questions around responsibility and authorship, participatory practice can provide compelling means to communicate through art and culture. It also embraces the dissolving of boundaries between academic and artistic disciplines and those between the policymaker, the artist, the curator and the audience. This increasing flexibility brings about a new practice profile: the creative producer.

EAP wants to develop:
* A shared understanding of a graduate profile for practitioners working in participatory settings, based on the dialogue between higher education, lifelong learning and the creative field.
* A benchmark document that adopts the Tuning Educational Structures in Europe methodology that will be validated and published for the use of educators and practitioners.
This includes a qualifications framework and acknowledges the already existing variety of participatory approaches in the humanities and the arts.
* An intensive 2 month, low-residency module/unit jointly offered by universities and cultural organisations. This post graduate lifelong learning education module/unit targets postgraduate students – from the arts, humanities and social sciences – as well as practitioners including artists, trainers, teachers, curators and others from third sector cultural organizations.
The ambition of EAP is to tap into the existing potential of higher education and the unique and hard won endeavours of creative projects and organizations scattered across Europe that are engaging the public as active agents in their work. Through interaction both sectors impact on the diversifying societies of Europe, valuing participatory practice in the arts.

EAP will organise 3 public conferences
1) 2016, 27-28 October, Dublin, Ireland: Towards a European Benchmark.
2) 2017, May, Amsterdam, The Netherlands: Bringing education and practice together.
3) 2018, May, Lyon, France: New Communities, New Jobs, New Policies.

Goethe-Institut, Munich, Germany; Castrum Peregrini, Amsterdam, The Netherlands; ACERT, Tondela, Portugal; Avrupa Kultur Dernegi, Istanbul, Turkey; National University of the Arts Bucharest, Romania; Central Saint Martins, University of the Arts, London, UK; University of Marseille, France; Universidad de la Iglesia de Deusto, Bilbao, Spain; ELIA The European League of Institutes of the Arts, Amsterdam, The Netherlands; Create, Dublin, Ireland.

More info at www.academyofparticipation.org

Living in Diversity


Monday 2 May 2016, 20 hrs
Location: Spui 25 , Amsterdam

Living in Diversity

A lecture by Kenan Malik


Over the past century, mass immigration has transformed European societies. Over the past year the migration crisis has threatened to tear the European Union apart. Both the mass migration of the past century and the migration crisis of today raise profound questions about what it means to be European and about what constitutes European values. They raise also profound questions about the relationship between difference and commonalities in a modern, liberal society. How is it possible, if at all, to make societies more inclusive, and accept different conceptions of the good, while also establishing a strong common moral framework? In this talk Kenan Malik asks what it means, both for social policy and individual action, to live in diversity.

The lecture will be followed by a panel discussion with representatives of Castrum Peregrini’s board of recommendation Avraham (Avrum) Burg, author and former Speaker of the Israeli Knesset and Marjan Schwegman, historian and former director NIOD, Institute for War, Holocaust and Genocide Studies.

The evening is organised on the occasion of the launch of the Gisèle House, where past and present courageous people of civil engagement in art and culture will be commemorated and that wants to contribute to a more inclusive society.

Location: Spui 25 , Amsterdam

entrance: € 8,50
students / reduced: € 5,-
jaarvrienden Castrum Peregrini: free entrance


Activities since 2011

2011 We Are Alle Fanatics!
A series of events and publication on the phenomenon of group fanaticism.

2012 In me the Paradox of Liberty
A series of events and publication on the meaning of freedom today

2013 My Friend. My Enemy. My Society.
A series of events and publications on the meaning of friendship in society

2014/2015 Memory Machine – We Are What We Remember
A series of exhibitions, events and publications on cultural memory and the relation with identity


Openingsevening 25 april 2013, with Peter Sloterdijk, Merel de Groot, Abdelkader Benali, Jeroen van Kan, Ed Spanjaard en Henk Neven. Foto Simon Bosch.


Aura (2009)
Curated by Michiel van Iersel; With works of Susanne Kriemann, Alexandra Leykauf, John Kleckner, Chris Kabel, Simon van Keulen, Gisèle, Max Beckmann, Jan Toorop en Walter Benjamin.

Networking Books (2010)
Mapping a creative network and creating a temporary canon in the library of Castrum Peregrini.

Matter of Monument (2011)
Curated by Saskia van Stein and Huib Haye van der Werf. With works of Michiel Schuurman, Bas de Wit, Inti Hernandez, Simon Bosch, e.a.

You Are All Individuals (2011)
Curated by Nina Folkersma as part of the series We Are Alle Fanatics! With works of Yael Bartana, Daya Cahen, Köken Ergun, Enrique Marty, Daniel Svarre.

Paradox of Liberty (2012)
Curated by Paco Barragan as part of the series In me the paradox of liberty. With works of Erika Harrsch, Majeed Beenteha, Eugenio Merino, Erwin Olaf, Terry Rodgers, Siri Hermansen, Gordon Cheung, Alex Rodríguez, Piers Secunda, Andrés Serrano, Eli Cortiñas, Yvette Mattern.

[s]elected (2012)
Noninees of the Gerrit Rietveld Academie Award: Lukas Hoffmann, Sara Glahn, Laura Pappa, Anna Navndrup, Marieke Berghuis, Elisabeth Leerssen, Christopher Holloran, Jacob Gallant Raeder, Leanie van der Vyver

Now and Then. Between Layers of Memory(2012)
Work of Iosif Kiraly curated by Maria Rus Bojan.

Shapeshifting (2013)
Curated by Maria Barnas and Danila Cahen as part of the series My Friend. My Enemy. My Society. With works of Maria Barnas, Daya Cahen, Dina Danish, Alfredo Jaar, Simon van Keulen, Alon Levin, Aernout Mik, Willem de Rooij, Rob Schröder, Jan Svankmajer, Jasmijn Visser, Felix Weigand.

In Search of lost Time (2014) A group exhibition of visual dairies as part of Memory Machine curated by Ronit Eden with works of: Adrian Melis CUES, Armando NLDE, Donna Kuhn US, Emma Rendel SE, Gigi Scaria IN, HF van Steensel NL, Ilya Rabinovich MDNL, Jakob Roepke DE, Nan Goldin USFR, Peter Goldschmidt DENL, Raed Yassin LB, Ronit Porat IL, Servet Kocyigit TRNL, Yuri Rosmani NL

Family Affair (2015)
Curated by Galia Gur Zeev as part of the series Memory Machine With Reli and Avner Avrahami

Exclude/Include. Alternate Histories (2015) Curated by Vincent van Velzen.


The Warp and Weft of Memory

“Every poet of furniture — even if he be a poet in a garret, and therefore has no furniture — knows that the inner space of an old wardrobe is deep.” 

Gaston Bachelard, The Poetics of Space, 1958

warp and weft

The Warp and Weft of Memory is a research project by artist and writer Renée Turner, which will result in an online narrative exploring the contents of Gisèle d’Ailly van Waterschoot van der Gracht’s wardrobe, and the ways in which it reflects her life, work, and larger histories through textiles and clothing.

The project, combining fact and fiction, has been generously supported by the Creative Industries Fund NL, and is a collaboration with Kate Pullinger (award winning author of novels and digital fiction), Andre Castro (with an expertise in wikis, Open Source software and hybrid publishing), Ana Isabel Carvalho and Ricardo Lafuente (a free/libre graphic design duo working under the name Manufactura Independente), and Cesare Davolio (an illustrator working on educational projects and socially oriented campaigns).

At the end of the research period, the online multi-nodal narrative will be launched along with an exhibition and series of related lectures, presentations and discussions.



Kenan Malik – ‘Living In Diversity’

Monday 2 May 2016

Kenan Malik ‘s lecture ‘Living In Diversity’ at Castrum Peregrini was organised on the occasion of the launch of the Gisèle House, where past and present courageous people of civil engagement in art and culture will be commemorated and that wants to contribute to a more inclusive society.

The lecture was followed by a panel discussion with representatives of Castrum Peregrini’s board of recommendation Avraham Burg, author and former Speaker of the Israeli Knesset and Marjan Schwegman, historian and former director NIOD, Institute for War, Holocaust and Genocide Studies

Find here the text of the lecture of Kenan Malik 

pictures: Maarten Nauw

Living in Diversity 08 online Living in Diversity 09 online Living in Diversity 19 online Living in Diversity 20 online Living in Diversity 25 online Living in Diversity 27 online Living in Diversity 29 online Living in Diversity 30 online Living in Diversity 31 online Living in Diversity 39 online Living in Diversity 41 online Living in Diversity 43 online Living in Diversity 48 online Living in Diversity 52 online Living in Diversity 54 online Living in Diversity 56 online Living in Diversity 58 online

Claartje Wesselink – NL kunstenaars en Kultuurkamer


Claartje Wesselink: Claartje W

Kunst, oorlog en


Nederlandse beeldend kunstenaars

en de Tweede Wereldoorlog

3 maart 2016, 20 uur

De Duitse bezetting van Nederland had voor het kunstenaarsberoep drastische gevolgen – meer dan voor veel andere beroepen. Kunstenaars moesten zich inschrijven bij de Kultuurkamer en een ariërverklaring tekenen. Hun werk moest in dienst staan van de nationaalsocialistische maatschappij. In deze lezing vertelt Claartje Wesselink over de keuzes waar beeldend kunstenaars voor kwamen te staan tijdens de bezetting, en hun reacties daarop. Ook gaat ze in op de kunstwereld na de bevrijding. Welke rol speelde de herinnering aan ‘goed’ en ‘fout’ in een tijd waarin Nederland ook op artistiek gebied naar nieuwe wegen zocht?

Claartje Wesselink studeerde Engels en filosofie in Amsterdam en Berlijn. Ze promoveerde in 2014 op het proefschrift Kunstenaars van de Kultuurkamer. Geschiedenis en herinnering. Ze is docent Cultuurwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam en doet onderzoek naar kunst en kunstenaars in en rond de Tweede Wereldoorlog in Nederland. RSVP productie@castrumperegrini.nl

KULTUURKAMER_VP_CWLees hier alvast een bespreking van Claartje Wesselinks boek door Lars Ebert in Onderzoek Uitgelicht.

Europa Doen II

Europa Salons

Europa Doen II

Donderdag 10 december, 16 uur

Met de focus op het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie, dat Nederland voorjaar 2016. Hoe ziet de politieke en de culturele agenda eruit? Vooruitblik op diverse culturele initiatieven in het kader van het voorzitterschap: Re:Thinking Europe, Forum on European Culture (1, 2, 3 juni 2016), cultureel festival Europe by People, conferenties voor de erfgoed en audiovisuele sector.

Toegang is vrij, RSVP Europa Doen II per Email:  M.Zeef@dutchculture.nl

Europa Salons is een serie van Castrum Peregrini in samenwerking met de Creative Europe Desk /  Dutch Culture. Lees hier meer.

Bas Heijne & Diana Pinto – Identity Politics II.

Europa Salons

Europa Denken

dinsdag 10 november, 20uur

Bas Heijne en Diana Pinto


Identity Politics II Bas Heijne bespreekt zijn tekst ‘Een idee van de mens’ en gaat dan in gesprek met Diana Pinto. Zijn tekst is gepubliceerd in onze gezamenlijke serie in De Gids De Geheugenmachine in nr 2015/5 en zie De Gids online:

Engelstalig, toegang: € 7,50 – Studenten: € 5,- en jaarvrienden gratis. Wees verzekerd van je stoel: RSVP productie@castrumperegrini.nl

Diana Pinto (1949) is historica en schrijver. Ze studeerde aan Harvard en specialiseerde zich met haar promotieonderzoek in de hedendaagse Europese geschiedenis. Ze heeft vele artikelen geschreven over trans-Atlantische kwesties, Franse en Italiaanse politiek, en Europese zaken. Bas Heijne (1960) is schrijver, interviewer en columnist. Heijne is sinds 1991 als essayist verbonden aan NRC Handelsblad, waarvoor hij sinds 2001 ook iedere week een column schrijft. in 2005 ontving hij voor een verzameling van die columns de Henriette Roland Holst-prijs.

Europa Salons is een serie voor cultuurmakers over de Europese dimensie in hun werk. De dominante politieke visie in Nederland en Europa is binnen twee decennia verschoven van het sociale- naar het identiteitsperspectief. Europese maatschappijen die hun politieke basis vonden in solidariteit, opwaartse mobiliteit, gelijkheidsgedachte en maakbaarheid, zijn gaandeweg getransformeerd tot maatschappijen waarin identiteitspolitiek deze rollen heeft overgenomen. Solidariteit is vervangen door identificatie met de eigen nationale, culturele, religieuze, generationele of etnische groep. Het primaat van de eigen verantwoordelijkheid van het neoliberale gedachtengoed blijkt wonderwel te passen binnen deze paradigmawisseling.

Europa Doen I

Europees cultuurbeleid ter

inspiratie voor uw


dinsdag 10 november, 16uur

Met een inleiding van Klaartje Bult van de Creative Europe Desk die in grote lijnen het Europees cultuurbeleid toelicht. Daarnaast delen een aantal sprekers van Nederlandse organisaties die succesvol zijn in Europa hun ambities op de langere termijn, ditmaal met:  Tanja Mlaker, zakelijk manager van De Nationale Opera, Kristin de Groot, artistiek en algemeen directeur van Dansateliers en Annick Kleizen coördinator van If I Can’t Dance I Don’t Want To Be Part Of Your Revolution. Lees hier meer.

Een nieuwe serie georganiseerd met Creative Europe Desk / Dutch Culture.  Toegang vrij, RSVP met een email naar Klaartje Bult k.bult@creativeeuropedesk.nl

n8 2015 Gisèles Atelier. A Still life.

Museumnacht AmsterdamAmie Nina Maria Claartje

Gisele’s Atelier.

A still life.

7 November 2015, 19-02 uur

with curators Nina Folkersma and Maria Rus Bojan, art historian Claartje Wesselink and artist Amie Dicke.  Including guided tour to Gisèle’s studio – do not miss it, hope to see you all.

Tickets only via de site of Museumnacht Amsterdam.



Sweep – brieven aan Hannah Arendt…



– Brieven aan Hannah Arendt

en Tristan

Donderdag 22 Oktober, 20uur


Voor de performance SWEEP werkt conceptueel kunstenaar en filosoof Tine Wilde samen met Loes van der Pligt artistiek directeur Mime van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. SWEEP is onderdeel van project Sweep waarin de rol van schuld en schaamte in zelfkennis wordt onderzocht. Toegang vrij, RSVP: message@tinewilde.com Allerliefste Hannah …. In een 60 minuten durende performance reageren drie mimespelers  op stiltes, fluisteringen, akkoorden, dissonanten en twee fictieve brieven. De gevoelsbewegingen zijn niet uitvoerig geoefend, maar komen vooral spontaan tot stand. In hoeverre betreft het hier een maakproces, constructies van (culturele) conditioneringen of uitdrukkingen van een falen? klik hier voor meer informatie.


Tussen Zwerven en Wonen

performance / symposium



zondag 18 Oktober, 14uur


We draaien de sleutel achteloos in het slot van onze voordeur, we zijn binnen. Blindelings lopen we door de gang naar de kamer en drukken in het voorbijgaan met onze ellenboog de lichtschakelaar om. Om de inrichting heen zijn onze gewoontes gegroeid. Maar wat is het huis nog meer behalve een serie navigatiepunten? Welke invloed heeft deze plek op wie we zijn, hoe we naar de buitenwereld kijken en ons daar bewegen? In Tussen zwerven en wonen kijken we naar het huis in relatie tot onze identiteit. Sprekers met verschillende achtergronden belichten het thema vanuit artistieke, filosofische en politieke invalshoeken.

Met: René Boer, Marian Donner, Absaline Hehakaya, Thijs Kleinpaste, Hristina Tasheva en Henk van der Waal.   Samenstelling door Caroline Ruijgrok en Bernke Zandvoort, beiden schrijver en beeldend kunstenaar. In een performance maken zij met tekst en beeld de woonlagen van Castrum Peregrini voelbaar, en verbinden daarmee deze bijzondere plek met de sprekers en het thema.

Toegang symposium: € 8,- Wees verzekerd van je plek RSVP: hello@objectobserver.org

Dit Symposium behoort tot het project Object – Observer van Stichting Trebelsee en bouwt voort op de zomer 2015 tentoonstelling Something Thrown In The Way Of The Observer in Het Van Loon Museum, lees hier de recensie in Metropolis M. en de bijbehorende publicatie Hoe de dingen ons bewegen [december 2015].



SELECTED 2015Beeldmerk

2-16 October 2015

Vernissage Friday 2 October, 17hrs Open Tuesday – Sunday 14-18 hrs

Gerrit Rietveld Academie Awards. With: Juan De Porras-Isla & Wouter Paijmans (Fine Arts), Ticho Brouwers (Fine Arts), Mie Frederikke Fischer Christensen & Margaux Parillaud (VAV), Sophie Hardeman (Fashion), Laura Klinkenberg (Jewellery), Émilie Ferrat & François Girard-Meunier (Graphic Design), Marko Bakovic (designLAB),Baha Görkem Yalim (VAV (Audiovisual), Florian Mauersberger (VAV (Audiovisual), Celina Yavelow (Graphic Design).

klik hier  voor foto’s van de zondag SALON:

Silent Heroes, Invisible Networks


Silent Heroes,

Invisible Networks

13 October 2015, 20 hrs

With Marjan Schwegman (director NIOD), Nienke Venema (director St. Democratie en Media) and Avraham Burg (author, former speaker of the Knesset). Entree 7,50 euro; studenten 5 euro; jaarvrienden vrij – wees verzekerd van je plek, RSVP: productie@castrumperegrini.nl

An evening about the role of helpers and rescuers during WWII. What is their representation today and could they be role models for an engaged civil society?  With a focus on brave people during WWII, how they can inspire us today and the necessary mind shift to support an engaged civil society. The way we remember collectively determines the way we identify ourselves today: we are what we remember. First the three panelists will open their conversation by each giving a statement from their own expertises: Marjan Schwegman will set out the historic context, Avraham Burg will focus on the political perspective and Nienke Venema will bring in the perspective of today’s civil society. The public will be invited to ask questions and enter the conversation.


a non-Western perspective on memory & identity

Dance and lecture

Memory and Identity:

a non-Western perspective

29 september 2015, 20 hrs

Een lezing van Gerard Mosterd en twee choreografieën van Jacques van Meel uitgevoerd door de dansers  Rahul Bhat (New Delhi) en Kofi Antonio (Accra / Ghana). Met aansluitend (Engels gesproken) gesprek tussen Gerard Mosterd, de dansers en het publiek. Entree 7,50 euro; studenten 5 euro; jaarvrienden vrij – wees verzekerd van je plek, RSVP: productie@castrumperegrini.nl

beweging geheugen lichaam 29 sept2015

Gerard schrijft over zijn lezing: “Als mens en als kunstenaar is mijn identiteit sterk gevormd door mijn culturele erfenis. Als 2e generatie Indische immigrantenkind schep ik theatervoorstellingen die elke keer weer,  als een soort psychotherapeutisch proces pogen om nieuwe facetten omtrent mijn culturele identiteit (en die van lotgenoten) naar boven te brengen. Facetten betreffende het bestaan tussen twee verschillende culturele identiteiten, gepersonifieerd door mijn vaders en moeders geschiedenis en culturen. Daar ik hier fysiek en psychologisch het resultaat van ben en de twee werelden als onverenigbaar heb ervaren, ervaar ik het als mijn persoonlijke opdracht om beide werelden met elkaar te verbinden middels denken en het maken van fenomenologisch geconstrueerde voorstellingen. Met deze lezing wil ik het publiek inzicht geven in mijn drijfveren en methode om tot betekenisvol materiaal te komen waarin het geheugen en identiteit belangrijke factoren zijn”. Programma i.s.m. Roosendaal Danst.

stories from Aleppo – Issa Touma


Women We Have Not Lost Yet –

& other stories from Aleppo

Issa Touma

12 – 27 September 2015

DSCN2082 copy

Issa Touma

Open daily 11 – 18 hrs Woman We Have Not Lost Yet tells the stories of those who lived  through the crisis in Syria. On 26 April 2015, the radical Islamic opposition announced the ‘Great Attack’ on Aleppo. Young people from various ethnicities and religions, former participants of Art Camping, gathered in Le Pont gallery. In this artistic and intellectual safe haven, created by photographer and organiser Issa Touma, they could find comfort in each other. A co-operation between Paradox and Castrum Peregrini. The exhibition is part of the progamme of Unseen Photo Fair Amsterdam. See also www.paradox.nl/aleppo  

Brief aan een oude liberaal

De Brief aan een oude liberaal  van Merijn Oudenampsen werd door hem voorgedragen bij de eerste aflevering van de serie Europa Salons als repliek op Stephan Sanders Brief aan een oude Marxist.


U bent met zovelen, dat deze brief weinig persoonlijks heeft. Ik zie u als een ideaaltype, een representant van uw generatie, van het Nederlandse intellectuele leven, waar liberalen zo oververtegenwoordigd zijn, dat men vaak meent het rijk alleen te hebben. “Iedereen behalve Jan Marijnissen van de SP denkt tegenwoordig liberaal,” stelde Bolkestein eens. U weet dat Marijnissen binnenkort met pensioen gaat.

De overvloedigheid van u en de uwen leidt u soms tot vertwijfeling. Identiteiten zijn tenslotte relationeel: het contrastbeeld van de Ander is noodzakelijk om de contouren van het Zelf te bepalen. Vandaar dat veel van uw soortgenoten een opvallende heimwee koesteren naar de tijd van de Koude Oorlog, naar wat Karel van het Reve eens het geloof der kameraden heeft genoemd. Het liberale ideaal van het vrije individu had in die tijd nog iets verhevens, een principe waarvoor gevochten moest worden, gezien de dreiging die uitging van de Sovjet-Unie. Nu winkelt ieder zijn eigen individuele levensstijl bij elkaar, zonder dat er daadwerkelijk iets op het spel staat.

De ingesleten posities uit het Koude Oorlogsverleden bepalen nog steeds het denken van uw generatie. Soms lijkt het alsof de tijd voor u heeft stilgestaan. In een interview een tijdje terug, werd ik door een Volkskrant-redacteur de vraag voorgelegd, wat ik als links persoon dan wel van de Cuba-kwestie vond. Werkelijk waar, de Cuba kwestie. Hij had me net zo goed kunnen vragen over de Vietnam-oorlog.

Soms krijg ik het gevoel in de film Good Bye, Lenin! te zijn aanbeland, de bekende film waarin Alexander, een jongere van mijn generatie, angstvallig probeert het wereldbeeld van die tijd te reconstrueren voor zijn mentaal fragiele moeder die net uit een coma is ontwaakt. Eenzelfde gevoel krijg ik bij het lezen van uw koddige Vrij Nederland-stukjes over Marx, geschreven in de hoopvolle verwachting dat er nog iemand ter linkerzijde is die er aanstoot aan neemt. Alsof de koude oorlog niet allang voorbij is.

Ik zou graag de rol van Alexander op me nemen en de oude marxist voor u spelen. Deze oude geest die u blijft oproepen, in een spiritistische seance die u blijft herhalen. Ik verstop me ergens achter een zuil, en spreek tot u, in zinnen vol oudbakken marxistische terminologie.

Het kan zijn dat ik de geijkte persoon ben voor een dergelijk rollenspel. Mijn ouders zaten vroeger bij de Communistische Partij, zoals vele anderen uit de Amsterdamse studentenbeweging. Ze vertelden me eens, niet zonder zelfspot, hoe ze naar de NDSM scheepswerf gingen om daar op de arbeiders in te praten. Arbeiders die overigens weinig moesten hebben van die belerende studenten.

Het enige wat ik u kan zeggen, is dat de communisten van toen niet reikten naar het communistische ideaal, zoals Marx zich dat ooit had voorgesteld. In de Duitse ideologie schreef Marx over het communisme als de vrijheid om naar believen ‘s ochtends te jagen, ’s middags te vissen, ’s avonds veeteelt te bedrijven en na het eten de kritiek te beoefenen, zonder ooit jager, visser, herder of criticus te worden.’

Het ideaal van de CPN was veel bescheidener: de identiteit van de arbeidersklasse viel samen met het politieke ideaalbeeld. Zozeer zelfs dat telgen uit gegoede geslachten, neem Paul Rosenmöller, het revolutionaire ideaal trachten te benaderen door als dokwerker aan de slag te gaan. Dit arbeiderisme ging samen met een stevig anti-intellectualisme. De overgrote meerderheid van mijn ouders generatie heeft Marx enkel oppervlakkig gelezen of begrepen. Ik kwam niet verder dan de introductie, hoor je wel eens bij een verjaardagspartijtje, met een apart soort trots, die generatie eigen.

Het marxisme heeft in Nederland nooit een voet aan de grond gekregen. De intellectuele ontwikkelingen sindsdien zijn eveneens grotendeels aan Nederland voorbij gegaan. De zogenaamde post-marxisten als Laclau, Mouffe, Hall, Balibar, Rancière, Saïd, Derrida, Butler en Spivak, hebben in Nederland geen gehoor gevonden of zijn zeer vijandig ontvangen. De dijken die ons beschutten tegen de denkbeelden en stromingen van buiten, worden goed onderhouden. Wie iets wil weten over hoe men op links over identiteit en universalisme denkt, moet over de dijken heen kijken en zich bij de genoemde denkers vervoegen. Onze generatie is die van het voorvoegsel: post-marxistisch, post-structuralistisch, post-koloniaal, post-keynesiaans, post-punk en post-rock.

Ik denk dat wij elkaar kunnen vinden wat betreft een gedeelde afkeer van gemakzuchtig universalisme en essentialisme. Wij delen een idee over identiteit als een verhalende zoektocht, als spanningsveld en knutselwerk. Het is een accent dat u legt in uw kritiek op identiteitspolitiek, waar ik mij aan stoor. U schrijft in Vrij Nederland: “Alle slogans die door emancipatiebewegingen zijn beproefd om ‘het bewustzijn te veranderen’ betekenden meteen ook nieuwe gevangenissen waarin mensen opgesloten werden.”

Maar de gevangenis in dit geval is niet de zwarte identiteit, het is de ongelijkheid en segregatie in de samenleving, waar de zwarte identiteitspolitiek juist een reactie op is. Een slogan als Black power! is geen gevangenis maar een breekijzer, een ontsnappingspoging. U verwart oorzaak en gevolg. U schrijft in Vrij Nederland dat u die identiteitspolitiek saai, en esthetisch onbevredigend vindt. Dat komt een beetje elitair over. Verheven op de troon van uw individualiteit, kijkt u neer op de massa’s, gehecht als ze zijn aan hun stamverbanden. U hoeft natuurlijk geen groepen te vormen, energieën samen te brengen, of emancipatie te bewerkstelligen omdat u als individu in wezen al satisfait bent. Het bestaan van ongelijkheid in de samenleving, het bestaan van de Ander, de minderheden, de moslims, die niet aan de bak komen, is het gevolg van het feit dat zij zich vastklinken aan hun gemeenschap. Ja, zo kan ik het ook.

Laten we niet uit het oog verliezen dat de belangrijkste identiteitspolitiek van vandaag de dag een rechtse signatuur heeft. De neoconservatief Samuel Huntington schreef in de jaren negentig over de botsing der beschavingen. Het is het nieuwe rode boekje voor Europees rechts. Huntington stelde dat de vijand uit de koude oorlog verdwenen was. Hij adviseerde elites een nieuwe vijandsbeeld te construeren op basis van religieuze identiteit: de Islam. Het beroep op de superioriteit van de Westerse beschaving, op de Westerse normen en waarden is eenzelfde vorm van identiteitspolitiek, waardoor de witte bevolking zich kan verheffen boven de gekleurde medemens. Figuren als Fortuyn, Wilders, Bolkestein, Cliteur en Hirsi Ali zijn de grote voorgangers van deze nieuwe identiteitspolitiek. Het zijn identiteiten die veelal niet als identiteiten worden gezien, omdat ze, om maar een marxistische term te gebruiken, hegemonisch zijn.

Er is een historische ironie in deze ontwikkeling te bespeuren die u vast zal interesseren. Vroeger was het de relativerende liberaal die zich geconfronteerd zag met de doctrinaire marxist. Nu zijn de rollen omgedraaid. De eerder genoemde linkse denkers putten zich uit in nuances over identiteit en universalisme: alles is contingent, hybride en continu in aanbouw. Het zijn uw collega-liberalen als Cliteur, Hirsi Ali en Bolkestein, die doctrinair hameren op identiteit en universalisme. Maar daar hoor ik u vreemd genoeg nooit over.

Zeg me eens, oude liberaal, bent u in staat om af te dalen vanuit uw Olympische hoogte?



Europa Salons – Identity Politics I

Europa Salons

Dinsdag 15 september, 20uur

Identity Politics I

met columnist, presentator en essayist Stephan Sanders en Merijn Oudenampsen socioloog en publicist.

Toegang vrij, rsvp productie@castrumperegrini.nl


150831_CP_uitnodiging_Europa_Salons_DEFDit is de 1e aflevering in de serie EUROPA SALONS voor cultuurmakers over de Europese dimensie in hun werk.  De reeks komt tot stand in samenwerking met Dutch Culture.

Stephan Sanders leest een ‘Brief aan een oude marxist’ – de tekst staat hieronder en is gepubliceerd in De Gids 2015/4 in de reeks De geheugenmachine . Vervolgens gaat Stephan Sanders in gesprek met Merijn Oudenampsen. Het publiek wordt uitgenodigd mee te praten.



Brief aan een oude marxist.

Ik mag  U onder geen beding U noemen, dat weet ik nog. Misschien ben je inmiddels wel overleden, je had er de leeftijd voor. Hoe dan ook: marxist zal je nog steeds zijn.

Ergens rond het begin van de jaren ’90 raakten we in gesprek- in ieder geval na de val van de Muur, toen ook het laatste restje voordeel van de twijfel was weggesmolten, waarop ‘het reëel bestaande socialisme’ zolang aanspraak had gemaakt. Ik doopte je terplekke ‘de oude marxist’. Dat was toen een tautologie, want Europese marxisten waren per definitie oud en gedesillusioneerd. Je was gelukkig niet van het academische, maar van de self made soort. Van de zelfverheffing. Die kan ik hebben. Tegenwoordig zijn er weer jonge wilde denkers die het communistische lijk tot leven willen wekken, nu met een nog beter beveiligde handleiding, maar jij was old school. Je begon na afloop van een praatje dat ik had gehouden vriendschappelijk tegen me aan te mopperen over wat  je ‘de totale versplintering van de politieke beweging’ noemde. Ik luisterde en jij beleerde, want dat doen marxisten. Jouw ideeëngoed betrof een wetenschap, het was niet zomaar een analyse, en moest je nu eens zien hoe Links zichzelf de das om deed door speciaal op te komen voor vrouwen, en dan vooral voor lesbische vrouwen, en in het bijzonder voor zwarte lesbische vrouwen… . Hoe kon er nu ooit sprake zijn van een gedeelde politieke strijd? Fragmentatie, dat werkte het in de hand, een kleine factie die een nog weer kleinere factie onder vuur nam. En wie was de lachende derde? Juist meneer,de gevestigde macht.

Jouw kritiek sloot in het geheel niet aan op wat ik daarnet in mijn praatje had beweerd, jouw vragen waren retorisch maar de vertrouwelijkheid was echt.

Ik vond je een aardige man, gewoon, op het eerste gezicht. En ik deelde stiekem ook je vrees, dat er van het Algemene of het Universele, zoals ik het toen al liever noemde verdomd weinig over zou blijven, wanneer iedereen zich zou storten op zijn of haar exclusieve identiteit, en de politiek verdeeld zou worden volgens de keurig voorgeschreven stamverbanden van ras, etniciteit, religie, nationaliteit, sekse, seksualiteit, lichamelijke beperkingen en ga zo het hele rijtje maar af. Ik zei ter bemoediging zoiets als: ‘Er dreigt een staartdeling zonder einde’ en jij vond dat een mooie, desastreuze samenvatting. Het moet je hang naar het apocalyptische zijn geweest, die ook onder religieuzen bekend is.

Later bedacht ik dat  jou als marxist toch ook iets te verwijten viel; want die ‘algemene strijd’ was natuurlijk die van de ‘proletariërs’ of ‘arbeiders aller landen’, maar met de introductie van het zogenoemde ‘klassenbewustzijn’ hadden jouw ideologische voorgangers de wereld toch ooit ook opgezadeld met een nieuwe ‘identiteit’ En nu de vrouwen, de homo’s, de postkolonialen, de gehandicapten, de migranten en de moslims een eeuw later hetzelfde kunstje flikten, waren het ineens scheurmakers. Dreigde er ‘’factievorming’ -om binnen jouw gestaalde vocabulaire te blijven (wie spreekt het tegenwoordig nog?).

Hoe weet ik niet meer, maar op de een of andere manier kwamen we te spreken over Martin Luther King en de Amerikaanse burgerrechtenbeweging: Kijk, dat was andere soep, vond jij, en ik kon het tot mijn  opluchting nu eens helemaal met je eens zijn. Ook in een levend, niet voor het publiek bestemd gesprek vermijd ik bij voorkeur ‘factievorming’. Het is de pleaser in mij.

Dit vonden we beiden zo indrukwekkend: dat die Amerikaanse burgerrechtenbeweging,  op haar hoogtepunt in de jaren ’50 en ’60, zichzelf  geen ‘zwarte beweging’ noemde, maar opkwam voor gelijke burgerrechten voor alle Amerikanen, ongeacht kleur of afkomst. Wat mij nog steeds zo treft aan die zwarte en gekleurde en ook blanke activisten van toen, is de moed waarmee ze de raciale ongelijkheid en het ronduit racistische onrecht bestreden, zonder het algemene uit het oog te verliezen, zonder zich op te sluiten in een eigen ‘zwarte identiteit’, die opnieuw uitverkorenen en buitenstaanders zou creëren. Later hebben zwarte nationalisten, black power en de black muslims die gooi naar het ‘algemene’ of ‘universele’ resoluut afgewezen, en de Droom van Martin Luther King afgedaan als een praatje van de laatste Uncle Tom – een gotspe vonden we allebei.

Jij zei heetgebakerd: ‘En dat die zogenaamde radicale zwarten dan uitgerekend de Islam kiezen als toevluchtsoord. De godsdienst waarbinnen de slavernij tot op de dag van vandaag nog gewoon bestaat. De mos-lim i-den-ti-teit’ – je spuwde het begrip uit als een bedorven vrucht.

Toen, tijdens ons gesprek legde ik er de nadruk op dat wat nu ‘identiteitspolitiek’  heet, vooral een linkse aangelegenheid was. Onzin, vond jij, want religie, afkomst, stand en later nationaliteit – dat waren toch altijd de wapens van Rechts geweest? Links was links en rechts was rechts voor jou- geen vergelijk mogelijk. Ik knikte afwezig, want wilde de gemoedelijkheid die er tussen ons was ontstaan niet verbreken. En toen zei je iets dat me altijd is bijgebleven, zo treffend vond ik dat: ‘Kijk, ik ben op jonge leeftijd communist geworden, en dat betekent dat ik als persoon moet reiken naar het communistische ideaal. Maar al die vrouwen en zwarten en homo’s (je keek me uitdagend aan) – die vallen vanzelf helemaal samen met hun politieke ideaalbeeld. Ja, zo kan ik het ook. Dat is toch veel te gemakzuchtig.’

Ik heb steeds meer een hekel gekregen aan het begrip ‘identiteit’. Je denkt meteen aan ‘processen’ en een vervelend soort sociologie. Mensen fabriceren een verhaal over zichzelf: het Zelf verhaal. Tegelijkertijd worden er door derden verhalen over ons verteld: het Zij-verhaal. Al die verhalen zijn aanscherpingen van een gemakzuchtig soort ‘universalisme’ dat de eenheid uitroept zonder eerst diepgaand de menselijke verschillen te willen onderzoeken. Die particuliere verhalen zijn nodig, om het idee van  ‘de mens’ , ‘de burger’ of ‘het volk’ steeds ruimer te maken, steeds inclusiever. Nee, we zijn niet per decreet broeders en zusters. Eerst zien wat ons scheidt, dan wat ons toch nog bindt.

Verhalen veranderen, zoals ook de homo, de vrouw, de hetero, de Europese moslim en christen, de Afro Amerikaan en de Euro-migrant steeds nieuwe gedaanten hebben aangenomen. Al vertellend zijn we op zoek naar een nieuw ‘wij’, waarvan het einde steeds maar niet in zicht wil komen. Die queeste is cruciaal, en niet de identiteit, als knusse, zelfgebouwde gevangenis. Steeds weer elkaar lastig vallen met die verhalen, die schuren en botsen en soms heel even rijmen. Dat is het project van de ‘vermenselijking van de mens’, waarin identiteit en universaliteit hand in hand gaan.

Wat dunkt jou, oude marxist. Ben je in staat te antwoorden?

En je had gelijk: ook niet-marxisten kunnen behoorlijk beleren, q.e.d.

Stephan Sanders.



N.E.S.#3 Pierre Bismuth & Ives Ensemble

Concert / exhibition


Zondag 6 september 15 – 18:30uur

met Pierre Bismuth

NES logoDe 3e editie van deze samenwerking tussen castrum Peregrini en het Ives Ensemble. Ditmaal staat beeldend kunstenaar Pierre Bismuth centraal. De in Frankrijk geboren Bismuth is een van belangrijkste conceptuele kunstenaars van dit moment. Zijn werk vormt een technisch en esthetisch consistent oeuvre met ondermeer films (in 2004 won hij een Oscar voor best original screenplay voor de film The Eternal Sunshine of the Spotless Mind), installaties, foto’s en video’s. In samenwerking met John Snijders, artistiek leider van het Ives Ensembleis Bismuth bezig met een project waarin gesproken woord omgezet wordt in muziek. Voor meer informatie: 06 27078042, reserveer tijdig uw toegangskaarten p.p. € 35,- (incl. hapjes & drankjes) via Email: info@ives-ensemble.nl

Memory Machine II – update

Beste vrienden

van Castrum Peregrini,

140906_CP_beeldmerk_Memory_Machine_met_naam_en_ondertitel_altEen spannend jaar ligt achter ons, met een rijk programma over collectief geheugen, Europese projecten zoals Silent Heroes, artistiek onderzoek van Amie Dicke en natuurlijk onze continue queeste naar de juiste omgang met erfgoed in het licht van prangende maatschappelijke vragen van vandaag. Hierbij blijven onze kernwaarden vrijheid, vriendschap en cultuur, die voortkomen uit Castrum Peregrini’s onderduikverleden, van onschatbare waarde.

Het programma bouwt vanaf september 2015 voort op deze uitkomsten, door inhoudelijke lijnen ver

der te ontwikkelen en nieuwe thema’s op het gebied van collectief geheugen en identiteit op de kaart te zetten. Deze thema’s worden verder ontwikkeld door het verkennen van identiteitspolitiek in een reeks van lezingen, debatten en artistieke programma’s. In samenwerking met Dutch Culture/Creative Europe Desk beginnen we dit najaar de Europa Salons, waarin de verhouding Nederland-Europa verkend wordt vanuit een cultuursociologisch invalshoek en als onontkoombare realiteit voor het culturele veld.

Vanaf februari 2016 gaat Castrum Peregrini met twee achtereenvolgende tentoonstellingen het themaveld Geheugen en Media op de kaart zetten (gecurateerd door Radna Rumping en Paco Barragan). Deze tentoonstellingen worden begeleid door een reeks lezingen, gesprekken en radioprogramma’s.

486A0760Castrum Peregrini zal in het komende seizoen voor het eerst gebruik maken van het atelier van haar oprichtster Gisèle. Door de samenwerking met kunstenaar Amie Dicke is de laatste jaren een visie ontstaan op het omgaan met historisch erfgoed, op basis waarvan het atelier stapsgewijs ontsloten kan worden om vanaf november 2015 als publieksruimte te dienen. Dit grijpt Castrum Peregrini aan om de relatie tussen ruimte, object en herinnering in haar programma verder te verkennen.

De galerieruimte op de begane grond wordt vanaf september ingericht als co-working space voor makers uit ons creatief netwerk. Hierover hoor je spoedig meer.

AMB_3974Castrum Peregrini heeft een Europese project, European Academy of Participation, in samenwerking met het Goethe Institut Lyon, toegekend gekregen. Dit zal haar in staat stellen om aan het lokale programma, dat gestoeld is op erfgoed en hedendaagse kunst, een internationaal aanbod toe te voegen op het gebied van diversiteit en engagement. Ook deze thema’s komen zowel voort uit het verleden van Castrum Peregrini, als de urgente maatschappelijke vraagstukken van vandaag. European Academy of Participation wil theorie en praktijk van omgaan met ‘het ander’ en ‘artistiek engagement’ bij elkaar brengen door middel van denktank meetings en nieuwe educatieve modules die gezamenlijk aangeboden worden door diverse Europese  universiteiten, kunstacademies en culturele instellingen. Castrum Peregrini en Goethe Institut hebben het voortouw genomen voor dit driejarige samenwerkingsprogramma voor 10 instellingen uit 9 Europese landen.

mmmIn mei 2016 zal de volgende uitgave van het inmiddels bekende one-off tijdschrift (Memory Machine II) verschijnen. De distributie zal ook in de volgende editie weer 110 000 lezers bereiken. In De Gids kun je unieke literaire beschouwingen lezen die aan het activiteitenprogramma van Castrum Peregrini gekoppeld zijn.

Castrum Peregrini richt zich met haar netwerk op de doelgroep van de makers, opinieleiders, kunstenaars en intellectuelen die een verschil maken door hun eigen werk. Castrum Peregrini biedt daarmee inspiratie voor nieuw werk en maartschappelijke verandering.

Om uitnodigingen voor evenementen te ontvangen, schrijf een mail naar mail@castrumperegrini.nl

Wij kijken uit je te zien op Herengracht 401.

Frans, Michael, Lars


v.l.n.r Frans Damman, Mcihael Defuster, Lars Ebert in Gisèle's salon. Photo by Reli Avrami.